Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) Nedir, Kimler Hazırlamalı?
Patlayıcı ortam nedir?
Patlayıcı ortam; yanıcı bir maddenin (gaz, buhar, sis veya toz) hava ile belirli oranlarda karışması sonucu, bir kıvılcım veya sıcak yüzeyle tutuştuğunda yanmanın hızla tüm karışıma yayıldığı ortamdır. Bu ortam her zaman göz önünde değildir: bir tankın havalandırma ağzı, dolum sırasında oluşan buhar veya bir silonun içindeki un tozu da patlayıcı ortam oluşturabilir.
Hangi işyerleri PKD hazırlamak zorunda?
Patlayıcı ortam oluşma ihtimali olan her işyeri kapsamdadır. En sık karşılaşılan örnekler:
| Risk kaynağı | Örnek işyerleri |
|---|---|
| Yanıcı gaz | LPG ve doğal gaz tesisleri, dolum ve dağıtım tesisleri |
| Yanıcı sıvı buharı | Akaryakıt istasyonları, boya üretim ve boyahaneler, kimya tesisleri, solvent depoları |
| Yanıcı toz | Un ve yem fabrikaları, tahıl siloları, ağaç ve mobilya atölyeleri, şeker, plastik ve metal tozu oluşan tesisler |
| Diğer | Maden işletmeleri, akü şarj odaları (hidrojen), atık su ve biyogaz tesisleri |
"Bizde patlama riski yok" denen pek çok işyerinde, akü şarj alanı, boya kabini veya toz emme sistemi gibi küçük bir bölüm PKD gerektirebilir.
PKD'de neler bulunur?
- İşyeri ve süreç tanımı: Kullanılan yanıcı maddeler, miktarları ve bulundukları yerler.
- Risk değerlendirmesi: Patlayıcı ortam oluşma ihtimali, olası tutuşturucu kaynaklar (kıvılcım, sıcak yüzey, statik elektrik vb.) ve olası etkiler.
- Tehlikeli bölge sınıflandırması: Patlayıcı ortamın bulunma sıklığına göre alanların bölgelere ayrılması ve bunun krokiler üzerinde gösterilmesi.
- Alınan ve alınacak önlemler: Havalandırma, gaz dedektörleri, topraklama ve statik elektrik önlemleri, sıcak çalışma izni gibi teknik ve organizasyonel önlemler.
- Ekipman uygunluğu: Tehlikeli bölgelerde kullanılan elektrikli ve mekanik ekipmanın o bölgeye uygun (Ex sertifikalı) olup olmadığı.
- İşaretleme ve eğitim: Tehlikeli bölgelerin "Ex" uyarı işaretiyle işaretlenmesi ve çalışanların bilgilendirilmesi.
Tehlikeli bölgeler (zone) nasıl sınıflandırılır?
| Gaz, buhar, sis | Toz | Patlayıcı ortamın bulunma durumu |
|---|---|---|
| Bölge 0 | Bölge 20 | Sürekli, uzun süreli veya sık sık |
| Bölge 1 | Bölge 21 | Normal çalışma sırasında ara sıra |
| Bölge 2 | Bölge 22 | Normal çalışmada beklenmez, oluşursa kısa süreli |
Bölge sınıfı, o alanda hangi kategori ekipmanın kullanılabileceğini belirler. Örneğin Bölge 1 olarak sınıflandırılan bir dolum alanında sıradan bir lamba veya priz kullanılması ciddi bir tutuşma kaynağıdır.
PKD ne zaman yenilenir?
PKD işe başlamadan önce hazırlanır ve aşağıdaki durumlarda gözden geçirilip güncellenir:
- İşyerinde, kullanılan maddelerde veya üretim sürecinde önemli bir değişiklik yapıldığında
- Yeni bir tank, makine, dolum ünitesi veya bölüm eklendiğinde
- İş organizasyonunda patlama riskini etkileyen bir değişiklik olduğunda
- Bir patlama, yangın veya ramak kala olay yaşandığında
Değişiklik olmasa bile dokümanın, işyerinin risk değerlendirmesiyle birlikte düzenli aralıklarla gözden geçirilmesi iyi bir uygulamadır.
PKD hazırlatmazsanız ne olur?
Denetimlerde idari para cezası ve ciddi durumlarda iş durdurma söz konusu olabilir. Daha önemlisi, tehlikeli bölgeleri belirlenmemiş bir işyerinde yanlış ekipman kullanımı veya kontrolsüz sıcak çalışma, can kaybına yol açabilecek patlamalara neden olabilir. Yangın sonrası sigorta incelemelerinde de PKD'nin varlığı ve güncelliği sorgulanır.
PKD sürecinde nasıl yardımcı oluyoruz?
İşyerinizi yerinde inceliyor, patlama risklerini değerlendiriyor, tehlikeli bölge sınıflandırmasını yapıyor ve Ex ekipmanlarınızın uygunluğunu kontrol ediyoruz. İncelemeyi işyerinizde yapıyoruz; Balıkesir dışındaki tesislere de gidiyoruz. Patlayıcı ortamlarda topraklama ve statik elektrik önlemleri de kritik olduğundan topraklama ölçümü rehberimize de göz atabilirsiniz.
Yerinde inceleyip tehlikeli bölgeleri ve Ex ekipman uygunluğunu kontrol edelim. Ayrıntılar Patlamadan Korunma Dokümanı sayfamızda. Teklif için +90 266 246 34 57'yi arayabilir ya da iletişim formumuzdan yazabilirsiniz.
Bu yazı ONTMGD kurucusu Rıfat Açıkgöz tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yükümlülükleriniz işletmenizin özelliklerine göre değişebilir; güncel mevzuat için Mevzuat sayfamıza bakabilirsiniz.